ISO 45001'de Tehlike Tanımlama ve Risk Değerlendirme: Denetime Hazır Kayıt

ISO 45001 denetimlerinde en çok uygunsuzluk üreten madde 6.1.2 — tehlike tanımlama ve risk değerlendirme. Sorun genellikle risk değerlendirmesinin yapılmamış olması değil; yapılan değerlendirmenin sahadaki gerçek işle, olay kayıtlarıyla ve kontrol önlemleriyle bağının kurulamamasıdır.

Kontrol hiyerarşisinin beş basamağı

1. 1Ortadan kaldırma: Tehlikeyi kaynağında yok edin; süreci veya ekipmanı tümden değiştirin.
2. 2İkame: Tehlikeli malzeme ya da yöntemi daha az tehlikeli olanıyla değiştirin.
3. 3Mühendislik kontrolleri: Havalandırma, koruyucu muhafaza, otomasyon ve fiziksel ayırma uygulayın.
4. 4İdari kontroller: Talimat, eğitim, iş izni, rotasyon ve işaretleme ile maruziyeti sınırlayın.
5. 5Kişisel koruyucu donanım: Son basamak olarak uygun KKD sağlayın ve kullanımını denetleyin.

Basit risk matrisi

1. Tehlike tanımlama nereden beslenir?

• Rutin ve rutin olmayan faaliyetler (bakım, arıza müdahalesi, devreye alma).
• Geçmiş olaylar, ramak kala kayıtları ve meslek hastalığı verileri.
• İnsan faktörleri: vardiya düzeni, iş yükü, ergonomi, yorgunluk.
• Değişiklikler: yeni makine, yeni kimyasal, yeni yerleşim, yeni tedarikçi.
• Ziyaretçiler, taşeronlar ve saha dışı çalışanlar.

Denetçinin ilk kontrolü tipik olarak şudur: son bir yılın ramak kala kayıtlarından rastgele biri seçilir ve risk değerlendirme tablosunda karşılığı aranır. Karşılığı yoksa madde 6.1.2 üzerinden bulgu yazılır.

2. Risk matrisi: basit ama tutarlı

5x5 matris yaygın kullanılır; 3x3 de yeterlidir. Önemli olan matrisin karmaşıklığı değil, skorlama kriterlerinin yazılı ve tekrarlanabilir olmasıdır. Aynı tehlikeyi iki farklı ekip değerlendirdiğinde benzer skora ulaşmalıdır. Kriter tanımı olmayan matrisler denetimde 'metodoloji tanımlanmamış' bulgusu üretir.

Kabul edilebilir risk eşiği

Hangi skorun üzerinde aksiyon zorunlu olduğu politika seviyesinde tanımlanmalıdır. Eşik yoksa, yüksek skorlu risklerin neden aksiyonsuz bırakıldığı sorusuna verilecek savunulabilir bir cevap kalmaz.

3. Kontrol hiyerarşisi sırayla uygulanır

Madde 8.1.2 kontrol hiyerarşisini zorunlu kılar: ortadan kaldırma, ikame, mühendislik kontrolleri, idari kontroller ve son olarak kişisel koruyucu donanım. Denetimde en sık görülen zayıflık, her riske doğrudan KKD yazılmasıdır. Üst basamakların değerlendirildiğini ve neden uygulanamadığını kayda geçirmek, bu bulguyu önler.

4. Çalışan katılımı kanıtlanmalı

Madde 5.4, çalışanların risk değerlendirmesine katılımını zorunlu tutar. Kanıt olarak saha ekiplerinin katıldığı değerlendirme toplantı tutanakları, imzalı katılım listeleri ve çalışan temsilcisi geri bildirimleri kullanılır. İSG kurulunda görüşülmüş olması tek başına yeterli sayılmayabilir.

5. Güncelleme tetikleyicileri

• Kaza, olay veya ramak kala sonrası ilgili değerlendirme yenilenir.
• Proses, ekipman veya yerleşim değişikliğinde değişiklik yönetimi başlatılır.
• Mevzuat değişikliğinde etkilenen tehlikeler yeniden puanlanır.
• Yıllık gözden geçirme kaydı en azından tarih damgasıyla tutulur.